កាលពីព្រេងនាយ នៅសាឡសមហានគរ
ដែលមានព្រះបាទយសវិមលរាជជាក្សត្រ ទ្រង់មានមហេសីពីរព្រះអង្គ មួយអង្គព្រះនាម ចន្ទទេវី និងមួយអង្គទៀតព្រះនាម ឆន្ទា ។ ដោយសារគ្មានបុត្រស្នងរាជ្យបន្ត ព្រះអង្គក៏បានឲ្យមហេសីទាំងពីរព្រះអង្គទៅបួងសួងរក្សាសីល
ដើម្បីសុំបុត្រ ។ ដោយអំណាចនៃបុណ្យបារមី
និងសេចក្តីព្យាយាមរក្សាសីលទានដោយស្មោះសររបស់ព្រះនាងចន្ទទេវី
ធ្វើឲ្យកក្រើកក្តៅក្រហាយដល់ឋានព្រះឥន្ទ្រ ។ ព្រះឥន្ទ្រក៏បើកព្រះនេត្រទិព្វមើលមកជម្ពូរទ្វីប ដឹងរឿងហេតុគ្រប់សព្វ ព្រះឥន្ទ្រក៏សុំយាងព្រះពោធិសត្វចុះមកចាប់បដិសន្ធិនឹងព្រះនាងចន្ទទេវី ។ ដោយឡែកព្រះនាងឆន្ទា ពុំបានរក្សាសីល សាងបារមី
គ្រាន់តែយកទៀនធូប ភ្ញីផ្កា ម្លូស្លាទៅថ្វាយដើមជ្រៃ ហើយអធិដ្ឋានសុំបុត្រ ។ នាងទេពធីតារក្សាដើមព្រះជ្រៃឃើញហើយ ក៏បានមកចាប់កំណើតក្នុងផ្ទៃនាងឆន្ទា ។
ពេលឮហោទស្សន៍ទាយថាព្រះនាងចន្ទទេវីមានបុត្រា
ព្រមទាំងស្នងរាជ្យពីព្រះបិតា ហើយខ្លួននឹងប្រសូតបានបុត្រី
ព្រះនាងឆន្ទាក៏កើតក្តីច្រណែន ភ័យខ្លាចបាត់បង់ដំណែង ទើបបានឲ្យគ្រូស្នេហ៍ម្នាក់
សេពមន្តអាគមគាថាពង្វក់ចិត្តព្រះបាទយសវិមលរាជឲ្យឈ្លក់ ស្រឡាញ់តែខ្លួនម្នាក់ ធ្វើឲ្យព្រះមហាក្សត្រស្អប់ព្រះនាងចន្ទទេវី ។
ជាងនេះទៅទៀត
ព្រះនាងឆន្ទាក៏បានចោទប្រកាន់ព្រះនាងចន្ទទេវីថាទ្រង់មាន សាហាយ
នាំឲ្យព្រះមហាក្សត្រមិនទទួលស្គាល់បុត្ររបស់ព្រះនាងចន្ទទេវីឡើយ
និងតែងតាំងព្រះនាងឆន្ទាជាអគ្គមហេសីទៀតផង មិនតែប៉ុណ្ណោះ
ព្រះនាងចន្ទទេវីក៏ត្រូវបាន បណ្តេញចេញពីព្រះនគរឲ្យទៅរស់នៅក្នុងព្រៃផងដែរ ។
ពេលចេញពីនគរ
ព្រះនាងចន្ទទេវីក៏ធ្លាក់ខ្លួនក្រក្រី ហើយបានទៅសុំស្នាក់អាស្រ័យ
ក្នុងខ្ទមកំសត់មួយជាមួយដូនចាស់ម្នាក់ និងប្រកបរបររកឩសចិញ្ចឹមជីវិត ។ លុះគ្រប់ទសមាស
ព្រះនាងក៏ប្រសូតបាន ខ្យង មួយ ហើយទ្រង់ក៏ប្រសិទ្ធិនាមថា ខ្យងស័ង្ខ ។
ព្រះនាងស្រឡាញ់ថ្នាក់ថ្មមបុត្រខ្លាំងណាស់ បើទោះបីបុត្រព្រះនាងជាខ្យងក៏ដោយ ។
ឯព្រះនាងឆន្ទាក៏ប្រសូតបានបុត្រីម្នាក់ ដោយដាក់ព្រះនាមថា ឆន្ទី ។
ជារៀងរាល់ថ្ងៃ
ពេលដែលព្រះនាងចន្ទទេវីចេញទៅរកឩស តែងទុកព្រះរាជបុត្រនៅក្នុងផ្ទះម្នាក់ឯង ។
លុះអាយុបាន៣ឆ្នាំ នាថ្ងៃមួយនោះ ពេលដែលព្រះនាងចន្ទទេវីចេញទៅរកឩសជាធម្មតា
ព្រះនាងទុកអង្ករធ្វេសប្រហែសធ្វើឲ្យមាន់ឡើងមកចឹកស៊ី ឃើញដូចនោះ ខ្យងស័ង្ខ
ក៏ចេញពីស្រោមមកដេញមាន់ ។
លុះត្រឡប់ពីព្រៃវិញ
ឃើញផ្ទះមានរបៀបរាបរយ ព្រះនាងក៏នឹកឆ្ងល់
ហើយគិតថាគ្មាននរណាក្រៅពីខ្យងស័ង្ខទេដែលធ្វើ កិច្ចការអស់ទាំងនេះ ព្រះនាងក៏មានចិត្តចង់ជ្រាបការពិត
ក៏ពុតជាទៅរកឩស តែតាមពិតទៅពួនចាំមើលសកម្មភាពកូន ។ ខ្យងស័ង្ខ ពេលមាន់ឡើងស៊ីស្រូវ ក៏ចេញពីស្រោមមកដេញទៀត
ឃើញដូចនេះហើយព្រះនាងចន្ទទេវីក៏ស្រវារត់មកឱបកូនប្រុសបណ្តូលចិត្តដោយក្តីរំភើប
និងស្រឡាញ់ពេញបេះដូង ហើយព្រះនាងក៏សម្រេចចិត្តយកសម្បកខ្យងនោះទៅបំបែក ។
អ្នកស្រុកដែលបានដឹងរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាយកសំពត់អាវល្អៗ និងម្ហូបឆ្ងាញ់ៗមកឲ្យឥតដាច់ ។ ដំណឹងនេះក៏បានឮដល់ព្រះនាងឆន្ទា
ធ្វើឲ្យនាងក្តៅក្រហាយជាពន់ពេក ទ្រង់ក៏បានញុះញង់ដល់ព្រះបាទយសវិមលរាជឲ្យយកបុត្រព្រះនាងចន្ទទេវីទៅសម្លាប់ចោល
ព្រះអង្គបានយល់ព្រម ក៏ប៉ុន្តែមិនបានសម្រេចនោះទេ
ដោយពេលពេជ្ឈឃាតយកដាវ លំពែងមកសម្លាប់ អាវុធអស់ទាំងនេះក៏ក្លាយទៅជាម្ហូបចំណី កម្រងផ្កាអស់ទៅ ។
ការនេះធ្វើឲ្យពេជ្ឈឃាតភ័យ ហើយក៏យកដំណឹងនេះទៅទូលដល់ព្រះរាជា ។ ព្រះរាជាក៏ត្រាស់បញ្ជាឲ្យពេជ្ឈឃាតយកទៅបោះចូលក្នុងទឹកម្តង
តែនៅតែមិនបានសម្រេចដដែល ។ ក្រោយមកទៀត
ទ្រង់ក៏បញ្ជាឲ្យយកខ្យងស័ង្ខចងផ្អោមទៅនឹងដុំថ្មរួចទម្លាក់ចូលទៅក្នុងទឹកជ្រៅ ។
ព្រះនាងចន្ទទេវី
ឯណោះវិញ ទ្រង់ព្រះកន្សែងយ៉ាងខ្លាំងរហូតសន្លប់ ពេលដែលមិនឃើញខ្យងស័ង្ខអណ្តែតត្រឡប់មកដូចមុន ។ ការពិតម្តងនេះ
ខ្យងស័ង្ខបានទៅដល់ឋានបាតាល
ហើយស្តេចនាគជួយ និងបានទទូលធ្វើជាកូនធម៌ទៀតផង ។ ដោយសារខ្លួនព្រះអង្គមានពិសមិនអាចនៅជាមួយគ្នាបាន
ស្តេចនាគក៏បានចងដៃសំពៅមាសមួយដល់ខ្យងស័ង្ខដើម្បីឲ្យទៅរកនាងពន្ធរស
ដែលចង់បានកូនចិញ្ចឹម ហើយព្រះអង្គបានអធិដ្ឋានថា ប្រសិនបើបុត្របានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធចម្លងសត្វលោកមែន
សូមឲ្យសំពៅអណ្តែតទៅដល់ឋានយក្ខ
បានជួបនឹងព្រះនាងពន្ធរស ជាម្តាយដ៏ឧត្តមបំផុត ។
តាមដំណើរលើមហាសាគរ
ខ្យងស័ង្ខបានជួបភាពភ័យខ្លាចជាច្រើន តែគេត្រូវបានទេវតា និងនាងមណីមេខលាតាមជួយថែរក្សារហូតដល់នគរយក្ខ ។ នាងពន្ធរស
កាលបើឃើញ ព្រះខ្យងស័ង្ខ ហើយក៏រត់ទៅបីថ្នាក់ថ្នម
ដោយក្តីសណ្តោសអាណិត ។
ព្រះរាជកុមារបានរៀបរាប់ដំណើររបស់ខ្លួនប្រាប់ដល់នាងពន្ធរសទាំងអស់ ។
និយាយពីព្រះនាងពន្ធរស តាំងពីបានខ្យងស័ង្ខជាកូនចិញ្ចឹមរស់នៅក្បែរ
នាងក៏ក្លាយជាយក្ខថ្មីដែលមិនមានក្តីទុក្ខសោកក្នុងចិត្តដូចមុនទៀតឡើយ ។ នៅនគរយក្ខ
នាងពន្ធរសហាមមិនឲ្យខ្យងស័ង្ខទៅរោងខាងក្រោយក្រុងចាស់ ស្រះខាងឆ្វេង ស្តាំ និងកុំឲ្យឡើងលើប្រាសាទដាក់រូបងោះជាដាច់ខាត
ប៉ុន្តែខ្យងស័ង្ខ បានល្មើសនឹងបណ្តាំទៅមើលឃើញចុងមានសុទ្ធតែឆ្អឹងសាកសពមនុស្ស សត្វ
ស្រះមាសស្រះប្រាក់
និងរូបងោះឈើច្រត់ ស្បែកជើងកែវដ៏មានឬទ្ធិអំណាចអាចហោះហើរបាន ។
ក្រោយពីដឹងថាម្តាយចិញ្ចឹមខ្លួនជាយក្ខហើយ ខ្យងស័ង្ខក៏មានចិត្តភ័យខ្លាច ណានឹកម្តាយបង្កើតរបស់ខ្លួនផង
ម្យ៉ាងក៏គម្រប់ខួប១០ឆ្នាំផង គេក៏សម្រេចចិត្តលោតចូលស្រះមាសស្រះប្រាក់
ហើយពាក់ស្បែកជើង និងរួបងោះរួចជិះឈើច្រត់ហោះទៅរកម្តាយបង្កើត ។ ថ្លែងពីនាងពន្ធរស
ពេលត្រឡប់មកដល់ប្រាសាទវិញមិនឃើញបុត្រ នាងយក្ខឆោឡោចាត់ពលសេនាឲ្យមកជួយរក ដល់ពេលជួបហើយនាងក៏អង្វរឲ្យខ្យងស័ង្ខត្រឡប់ទៅរស់នៅជាមួយខ្លួនវិញ តែខ្យងស័ង្ខប្តេជ្ញាជាដាច់ខាតមិនទៅ
ដោយគេទៅជួបម្តាយបង្កើតវិញ ។ ដោយមិនអាចលួងលោមបុត្របាន
នាងក៏បានប្រាប់ពីអាថ៌កំបាំងវត្ថុសក្កិសិទ្ធិទាំងនោះថា ស្រោមងោះជាអាវក្រោះការពារអាវុធគ្រប់ប្រភេទ ឈើច្រត់អាចហោះលើអាកាសដល់ចក្រវាឡតែមួយពព្រិចភ្នែក ឯស្បែកជើងកែវអាចដើរលើទឹកបាន ។ ចុងក្រោយនាងក៏បានបង្រៀនបុត្រឲ្យចេះពីមន្តអាគមន្តដែលអាចកោះហៅត្រី សត្វនានា និងសម្បត្តិកងកែវផ្សេងៗបាន បន្ទាប់មកព្រះនាងដាច់ខ្យល់ស្លាប់ទៅ ។
ខ្យងស័ង្ខក៏បានបញ្ជាឲ្យពលយក្ខរៀបចំបុណ្យសពឲ្យមាតាចិញ្ចឹមខ្លួន
ហើយក៏ពាក់ស្រោមងោះហោះចេញទៅដល់នគរសមលរាជ
ហើយចុះទៅឈប់នៅកណ្តាលស្រែលេងជាមួយក្មេងគង្វាល ។
នៅសាមលរាជនគរ មានព្រះមហាក្សត្រព្រះនាម សាមលនរនាថ មានអគ្គមហេសីមួយព្រះអង្គព្រះនាមសាមលរាជទេវី
និងបុត្រីប្រាំពីរព្រះអង្គ ដែលមាននាងពៅគេព្រះនាមរចនាទេវី ។ ព្រះបាទសាមលរាជចង់ឲ្យបុត្រីរបស់ទ្រង់មានស្វាមី
ក៏បញ្ជូនរាជសារឲ្យទៅស្តេចនគរចំណុះទាំង១០១
ឲ្យនាំបុត្រារបស់ខ្លួនមកឲ្យបុត្រីព្រះអង្គរើស ។ បងៗទាំង៦ រើសស្វាមីបានម្នាក់មួយរួចរាល់
នៅសល់តែនាងពៅដែលមិនពេញចិត្តបុរសណាមួយសោះ ។ ក្រោយមកព្រះបិតាក៏បញ្ជាឲ្យសេនាមាត្យដើរគោះគង
ឃ្មោះប្រកាសដល់បុរសគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈទាំងអស់ឲ្យចូលមក
ដើម្បីឲ្យនាងពៅរើសធ្វើជាស្វាមី តែនាងពៅនៅតែមិនពេញចិត្ត ។ ទើបស្តេចត្រាស់សួរអាមាត្យថាអស់ហើយឬនៅ? អាមាត្យក៏ទូលថានៅសល់តែងោះប៉ុណ្ណោះ ។ ស្តេចក៏បញ្ជាឲ្យអាមាត្យទៅហៅងោះមក ។ ងោះនោះក៏អធិដ្ឋានថាបើនាងពិតជាគូព្រេងពីអតីតជាតិមែន
សូមឲ្យព្រះនាងមើលឃើញរូបពិតនៅក្នុងស្រោមងោះនេះ ។ ទីបំផុតនាងពៅក៏សម្រេចចិត្តជ្រើសរើសយកងោះនោះធ្វើជាស្វាមីទៅ
ជាហេតុធ្វើឲ្យព្រះបិតាព្រះនាងមានការខឹងសម្បារជាខ្លាំង ក៏បណ្តេញនាង
និងប្តីងោះរបស់នាងចេញពីព្រះនគរ ទៅសង់ខ្ទមនៅដាច់ឆ្ងាញពីគេ ។
រាល់ពេលរាត្រី
ខ្យងស័ង្ខតែងដោះស្រោមងោះចេញមកផ្ទំជាមួយនាងរចនាទេវី ។ ដល់យូរទៅ ព្រះនាងរចនាទេវីក៏សូមឲ្យស្វាមីបង្ហាញរូបពិត
តែព្រះអង្គមិនព្រម ។ ក្រោយមកនាងក៏លួចយកស្រោមមុខទៅដុតចោលតែដុតមិនឆេះ
ខ្យងស័ង្ខមកទាន់ ហើយក៏យកទៅពាក់រហូត ។
និយាយពីព្រះបាទសាមលរាជ
ដោយហេតុស្អប់រូបងោះដ៏សែនអាក្រក់របស់បុត្រសុណិសា ក៏បានរកឧបាយកលយកងោះទៅសម្លាប់ចោល តែមិនបានសម្រេច ។ ផ្ទុយមកវិញ ដោយឆ្លងកាត់រឿងរ៉ាវ និងឧបសគ្គជាច្រើន
ទីបំផុត ងោះក៏បានតែងកាយជាព្រះខ្យងស័ង្ខវិញ ហើយបានទទួលរាជសម្បត្តិពីព្រះបាទសមលរាជទៀតផង
ឯព្រះនាងរចនាទេវីក៏បានក្លាយជាព្រះអគ្គមហេសី ធំលើសបងៗទាំង៦នាក់ ។
និយាយពីព្រះបាទយសវិមលរាជ នាកាលរាត្រីផ្ទំលក់
ក៏បានសុបិន្តឃើញព្រះឥន្ទ្រ
ចុះពីឋានសួគ៌
កាន់ដំបងប៉ុនដើមត្នោត ហើយស្រែកគម្រាមព្រះអង្គឲ្យទៅយាងព្រះនាង
ចន្ទទេវី និងរាជបុត្រាមកវិញ បើហួសពេលប្រាំពីរថ្ងៃ នឹងត្រូវស្លាប់ ។ ការនេះធ្វើឲ្យព្រះអង្គ
មានការភិតភ័យជាខ្លាំង
បានកោះហៅអ្នកមុខអ្នកការតូចធំក្នុងរាជវាំងឲ្យចូលមកជួបជុំ
ដើម្បីពិភាក្សាពីការយាងព្រះនាងចន្ទទេវី និងរាជបុត្រឲ្យត្រឡប់ចូលព្រះរាជវាំងវិញ ។ ដោយដឹងរឿង ព្រះនាងឆន្ទា ក៏ទៅរកយាយស្មេធាឲ្យបន្ថែមស្នេហ៍ទៀត ។ ខណៈកំពុងប្រារព្ធពិធី ព្រះមហាក្សត្រក៏ទៅទាន់
ទ្រង់ក៏បញ្ជាឲ្យពេជ្ឈឃាតចាប់ព្រះនាង ស្មេរធា និងយាយស្មេធាទៅសម្លាប់ចោលទៅ ។
ក្រោយមកព្រះអង្គក៏ទៅយាងព្រះនាងចន្ទទេវីមកនគរវិញដោយផ្ទាល់ តែព្រះនាងមិនព្រម ។
ចុងក្រោយព្រះនាងព្រម ដោយសារតែព្រះបាទយសវិមលរាជប្រាប់ទ្រង់ថា
រាជបុត្រមិនទាន់ស្លាប់ តែមុនត្រឡប់មកព្រះនាងបានសុំដើរចូលភ្លើង
ដើម្បីបង្ហាញពីភក្តីភាពចំពោះស្វាមី តែរំពេចនោះស្រាប់តែមានផ្កាឈូកផុសចេញមកទ្រព្រះនាង ធ្វើឲ្យព្រះនាងមានរូបរាងល្អលើសពីមុនដូចស្រីសួគ៌ ។ ស្តេចទាំងពីរក៏យាងទោរកខ្យងស័ង្ខនៅឯនគរសាមលរាជតាមពាក្យព្រះឥន្ទ្រ ។
ពេលទៅដល់សាមលរាជនគរ ក្សត្រទាំងពីរអង្គក៏បោះជំរំនៅក្រៅនគរ
ហើយយាងដោយថ្មើរជើងម្តង ។ ពេលទៅដល់
យល់ថាជាបុត្រខ្យងស័ង្ខពិតមែន ព្រះនាងក៏ទៅសុំទៅនៅធ្វើម្ហូបជាមួយចុងភៅ ។
ព្រះនាងក៏បានឆ្លាក់បន្លែធ្វើជារូបផ្សេងៗ រាប់ពីដំណើររឿងរបស់ព្រះនាង
និងបុត្រតាំងពីជួបជុំរហូតព្រាត់គ្នា ។ ឃើញភាពចម្លែកបែបនេះ ខ្យងស័ង្ខ
ក៏សួរនាំអ្នកធ្វើម្ហូបនោះ ក៏បានដឹងថាជាព្រះមាតាខ្លួន
ក៏យំសោកបោកប្រាណដល់ដាច់ខ្យល់ស្លាប់ទាំងពីរអង្គ ។ ព្រះឥន្ទ្រក៏ចុះមកប្រស់ឲ្យរស់ឡើងវិញ ។ បន្ទាប់ពីក្សត្រទាំងបីបានជួបជុំគ្នា ព្រះខ្យងស័ង្ខក៏នាំព្រះមាតាបិតាទៅជួបនាងរចនាទេវីជាមេហសី ។ ក្រោយមកព្រះបាទយសវិមលរាជក៏សុំយាងបុត្រទាំងពីរអង្គ
ទៅសោយនៅសាឡសមហានគរ ហើយបានអភិសេកឲ្យខ្យងស័ង្ខ និងនាងឆន្ទីជាអគ្គមហេសីទី២ ។
ខ្យងស័ង្ខក្លាយជាស្តេចពីរនគរ គ្រប់គ្រងប្រកបដោយទសពិធរាជធម៌
និងមានព្រះនាមថា ព្រះបរមឧត្តមពោធិសត្វ ។ មិនយូរប៉ុន្មានព្រះនាងរចនាទេវីក៏ប្រសូតបុត្រត្រាមួយអង្គព្រះនាម
ព្រះសុវណ្ណកុមារ ឯនាងឆន្ទីប្រសូតបានបុត្រីព្រះនាមសុវណ្ណទេវីសោភ័ណ ។ ១៦ឆ្នាំក្រោយមក ខ្យងស័ង្ខក៏បានអភិសេកកូនទាំងពីរ
ហើយប្រគល់ឲ្យស្នងរាជនៅសាមលនគរ ហើយព្រះអង្គសោយរាជនៅសាឡសមហានគរ ។ យូរលង់ក្រោយមក ទ្រង់ក៏ចូលទិវង្គត
ហើយបានឡើងឋានសួគ៌តុសិតជួបជុំអគ្គមហេសី និងព្រះមាតាបិតា ។